15 Temmuz Direnişi

   

Abdulkadir AKSÖZ

15 Temmuz gecesi yaşanan darbe teşebbüsü tarih sayfaları karıştırıldığında geçmişteki darbeler ile epeyce bir farklılık arz ettiği görülmektedir. Dünya siyasi tarihinde eşi benzeri bulunmayan olaylar silsilesini içerisinde barındıran bu kalkışmanın, bir sivil direniş ile akamete uğratılarak püskürtülmüş olması, üzerinde hassasiyetle durulmasını zaruri hale getirmiştir. Türkiye’de iktidarı illegal yollardan ele geçirmenin temel aracı olan darbe mekanizması geçmişten günümüze değin politik bir kart olarak kullanılagelmiştir. 15 Temmuz Darbe Girişimi, Türkiye’deki darbe kültürünün geleneksel cazibesini yeniden diriltmiş ve aynı zamanda geleneksel çerçevenin ötesine geçen davranış biçimlerini sergilemiştir. Her bileşenin hesaplandığı darbe girişimini akamete uğratan faktör ise halk kitlelerinin direnişi olmuştur. Şimdi darbe teşebbüsünün püskürtülmesinde rol oynayan bu direniş harekatının önümüze koyduğu resmi okumaya çalışalım.

   Sorumuz şu: ‘‘Halkın direnme hakkı hangi şart ve durumlarda söz konusu olabilir?’’ Öncelikle 15 Temmuz Darbe Girişimi karşısında gösterilen yüksek mukavemet örneğinin zihnimde John Locke’un direnme hakkı meselesini uyandırdığını belirtmeliyim. Locke’a göre insanların temel hak ve özgürlüklerinin can ve mal güvenliğinin ortadan kalkması durumunda devlet meşruiyetini kaybeder. Bu durumda halkın direnme hakkının doğacağına vurgu yapılır. Yöneten ile yönetilen arasındaki karşılıklı güvenin ortadan kalkması, halkın özünde sahip olduğu hürriyetlerinin adaletsizce ipotek altına alınması ve bireylerin yaşam sınırlarının daraltılması itaat etmenin asıl şartının yok edilmesine sebep olur. Tarih sayfalarını biraz karıştırıp direnme hakkı üzerine araştırma yaptığınızda Türkiye’deki 1961 Anayasası’nın başlangıç kısmındaki şu ifadelerle karşılaşırsınız: ‘‘Tarihi boyunca bağımsız yaşamış, hak ve hürriyetleri için savaşmış olan; Anayasa ve Hukuk dışı tutum ve davranışlarıyla meşruluğunu kaybetmiş bir iktidara karşı direnme hakkını kullanarak 27 Mayıs 1960 Devrimini yapan Türk Milleti…’’ 27 Mayıs Darbesi’ni yapan cuntacıların hazırladığı darbe anayasasında da vurgulanan direnme hakkına 15 Temmuz ile artık farklı bir açıdan bakmamız gerekiyor.

   Locke’un direnme hakkı konusundaki düşünceleri devrimci sol olarak tabir edilen Marksist-Leninist ve Maocu çevrelerce sürekli istismar edilmiş. Türkiye’de de başarıya ulaşan 1960 Darbesi, direnme hakkı üzerinden devrimsel bir motif yaratmaya çalışmış. Ancak bizim yaşadığımız olaylarla bir farklılığı var. 15 Temmuz 2016, klasik direnme hakkının tamamen değiştiği gün olmuştur. Zira meşruiyeti girdiği seçimlerde halk oylarıyla tescillenmiş olan cumhurbaşkanı ve hükümet yetkililerinin hiçbir meşru ve akli temele dayanmayan bir grup çeteci(FETÖ) asker tarafından görevden el çektirilmeye çalışılması sonrası yaşananlar teyit edici niteliktedir. Yasal ve demokratik yollarla iş başına gelen bir hükümetin askeri bir kalkışma ile alaşağı edilmesine yönelik girişim halk direnişiyle karşılaşmıştır. Geçmişteki darbelerin Türkiye’de nasıl sonuçlar doğurduğu göz önünde tutulduğunda halk özgürlüklerini, iradesini ve geleceğini savunmak ve korumak adına cuntacıların karşısına çıkmıştır. Toplumun ülke topraklarındaki egemenlik haklarını işgalcilere bırakmak istememesi ve sonuna kadar direnme hakkını kullanarak ulaştığı bu zafer unutulacak türden değildir. Tarihte hiçbir darbe girişimi bu denli bir halk direnişiyle karşılaşmamış ve akamete uğratılmamıştır. Bu nedenle çok değerlidir, kıymeti büyüktür. Locke’un direnme hakkı 15 Temmuz’da ilk kez, meşru bir otoriteyi yıkmak isteyenlere karşı uygulanması açısından dünyada tektir. Halk, devletin gerçek sahibi olduğunu ve siyasal değişimlerin ancak kendi iradesinde saklı olduğunu göstermiştir.

   Toplumun darbe teşebbüsü karşısında gösterdiği refleksin böylesine senkronize olmasında güçlü bir liderliğin payı büyüktür. Cumhurbaşkanımız Sayın Tayyip Erdoğan’ın önderliği halkın inancını pekiştirmiş ve direnişi başarılı kılmıştır. Belirtilmelidir ki bütün bir milleti aptal yerine koyup aşağı gören gruplar eninde sonunda yenilgiye uğrar. Bir kitle hareketinin kuvvet kullanmak suretiyle sindirilebileceği inancı 15 Temmuz itibariyle sona ermiştir. Bu direniş, genel savaş tehlikesinin büyük oranda kaybolduğu günümüzde, hizaya getirilmek istenilen ülkelerde hayata geçirilen darbelerin miadını artık doldurduğunu göstermiştir.

   Demokrasi misyonerliği yapan AB ve ABD’nin darbeye karşı tutumları demokrasiden çıkartılan mananın karmaşıklaştırılmasına neden olmaktadır. Tüm dünyada demokrasi ileri bir felce uğratılmışken Türkiye’deki direniş, demokrasi etiketine iade-i itibarını geri kazandırmıştır. Uluslararası politikayı ve temel değerleri konjonktürel ve ulusal çıkarlarına göre istismar eden ve kendi ölçütlerine göre ayarlama özgürlüğüne sahipmiş gibi hareket eden güçler, elbette Türkiye’deki darbe karşıtı direnişi görmezden gelecektir. Darbe ile tükenmiş, bozguna uğramış, bölünmüş ve perişan bir Türkiye hayali fazla ince hazırlanmıştı. Ancak milletin ilk baştan itibaren tereddütsüz biçimde ve inançla karşı koyma ihtimali hesap edilememiştir. Askeriyeyi politikaya etki etmede ısrarlı bir şekilde kullanma ve bu yolla yıpratma girişiminin son örneği, kendi vatandaşına, kendi silah arkadaşlarına, kendi meclisine ve kurumlarına ateş açacak kadar cinnet noktasına ulaştırılmıştır. Sonuç itibariye dünya siyasi tarihinde eşi görülmemiş bu kalkışma, inançlı halk iradesinin dirayetli güçlü liderlik ile bütünleşmesiyle bertaraf edilmiştir.

   Türkiye’deki bu direniş, demokrasisi sallantılı ve tehlike altında olan dünya ülkelerine büyük bir örnek olmuştur. Türkiye ve Türk halkı bu darbe girişiminde vatanını, değerlerini ve özgürlüklerini korumak adına deyim yerindeyse işgal karşıtı reaksiyonunu sergilemiştir. Bir tarih yazılmıştır. Ancak dünya sağır ve dilsizdir. Buna rağmen asla unutulmamalıdır ki; Türkiye 15 Temmuz direnişi ile sadece darbeyi ve darbeci zihniyeti püskürtmemiştir. Aynı zamanda tüm dünyada havariliği yapılan sözde demokrasinin şeref ve haysiyetini kurtarmıştır!

Yorum, analiz ve eleştirinin ben'cesi..

Kesin İnançlılar ve Donald Trump

Abdulkadir AKSÖZ

  2016 yılının Kasım ayında yapılacak olan Amerika’daki başkanlık seçiminin en fazla dikkat çeken ismi kuşkusuz Donald Trump. Söylem ve vaatleriyle Amerikan seçmeninin belli bir bölümünü etkisi altına almış olan emlak milyarderinin başkan adaylığı konusunda çok şey yazılıp çizildi. Trump üzerine yapılan bunca yayın ve tezvirata belli bir korku ve tedirginliğin sebep olduğu aşikardır. Ancak Trump'ın şeytanvari bir kişilik olarak betimlenmesinin yanında Amerikan hegemonyasını yeniden diriltecek yegane isim olarak kabul edildiği de söylenmelidir. Başkanlık yarışına böylesi bir atmosferde giren ABD'deki tabloya Trump ve söylevlerini çepere atarak Amerikan seçmeninde böylesi bir ismi ve söylevlerini desteklemeye iten faktörleri ve siyasal duruşlarını ana merkeze taşıyarak bakmaya çalışalım.

   Son okuduğum kitaplardan biri Amerikalı toplumbilimci yazar Eric Hoffer’ın Kesin İnançlılar adlı kitabıydı. Bir tavsiye üzerine okumam konusunda ısrar edilen bu kitap, kitle hareketlerinin hangi saikler doğrultusunda ortaya çıktığını kapsamlı bir şekilde irdeleyen ve genel karakteristik özelliklerini ortaya koyar nitelikte. Kitabı bitirdiğimde beynimin kıvrımlarında çağrışım yaratan ve etkileşim oluşturan Amerika’daki başkanlık seçimleri oldu. Bu bağlamda yazının seyri Hoffer’ın kitabındaki fikirler çerçevesinde Amerikalı seçmen kitlesinin başkanlık yarışındaki davranışlarını Trump üzerinde neden yoğunlaştırdıkları üzerine olacaktır.

   Bir kitle hareketinin büyüyerek tüm ülkeyi etkisi altına alması kolay bir iş değildir. Amerika’daki başkanlık yarışında taraflardan biri, ciddi biçimde seçmenin zihninde yerleşik bulunan, gün yüzüne çıkmamış düşünceleri somutlaştırmış durumda. Öncelikle bu düşüncelerin korku psikolojisinin nüveleri olduğu unutulmamalı. Peki bu noktaya nasıl gelindi? Aslında, Amerikan otoriterliğinin bariz bir biçimde şiddetlendiğini gözlemlemekteyiz. Tehdit algısının bir dinamit gibi seçmenlerin benliğine işlemesi, tozpembe siyasetçileri oyundan çabuk diskalifiye etti. Sosyal tabakalaşmadaki ten rengi farklılaşmasından tutun, kültürel ve dinsel çeşitliliğin yaşamsal bir risk olarak kabul edilmesine kadar istikrar ve güven bozucu olarak nitelendirilen olgular seçmen davranışlarını yönlendiriyor. Bir siyasetçinin adeta bir fenomen hale gelmesi Amerikan halkının mevcut durumdan fazlasıyla rahatsız olmalarıyla eşgüdümlüdür. Hoffer’ın tabiriyle ‘‘şimdiki zamanın gözden düşürülmesi’’ Amerikan halkına mevcut statükonun tehlikede olduğu fikri medya, yazar ve birtakım akademisyenlerce bir strateji olarak titizlikle enjekte ediliyor. Sosyal dönüşümün hızlanması ile ekonomik değişimin baş göstermesi otoriteryanizmi devreye sokmaktadır. Sosyal düzenin göçmenler ile çeşitlenmesi ve hiyerarşi yarışındaki rekabetin görünürleşmesi kaotik bir sürece girildiği şeklinde değerlendirilmektedir.

   Korkunun çok boyutlu derinleşmesi, insanların mevcut yaşam koşullarının altında yeni bir düzene doğru geçildiği endişesi radikal ve popülist söylemlere olan ilgiyi arttırmıştır. Hayal kırıklığına uğramış bir toplum içerisinde yeniden eski günlere geri döndürecek, göçmen akınına dur diyecek ve büyük Amerika’yı canlı kılacak bir lideri ortaya çıkarmak çok da zor olmamalı. Trump’ı Amerikan siyasetinin merkezine oturtan konjonktürün kendisidir. Amerikalıların belli bir kesiminin onda bulduğu tek şey bu korkuları durdurabilecek bir hükümet otoritesi aramalarıyla ilişkilidir.

   Amerika’nın tehdit altında olduğunun kesin inancı siyasi tercihleri doğrudan etkilemektedir. Toplumun aşırı uçları, siyahileri, Müslümanları, Latinleri, eşcinselleri spesifik olarak aynı kategoride kabul ederek dışlamakta ve kendisine karşı risk grupları olarak ötekileştirmektedir. Demografik eğilimlerin dönüşümü Amerikalıları telaşlandırmakta ve ırkçılık ile yabancı düşmanlığını tetiklemektedir. Özellikle dış düşman faktörü, IŞİD ile tam manasıyla mücadele edilmediği düşüncesi korkuları pekiştirir niteliktedir. Tüm bunları alt alta sıraladığınızda karşınıza Trump ve seçim vaatleri çıkıyor. Trump’ı ve siyasi görüşünü ivedilikle yukarıya taşıyan bu koşulların varlığıdır. Toplumda ortaya çıkan genel hoşnutsuzluk hali, otoriteryanizme kayış ve güç temerküzü beklentisi aranılan lider kişiliği sahneye taşımıştır. Eric Hoffer kitabında bu durumu: ‘‘Şartlar uygun hale gelmediği müddetçe, potansiyel bir lider ne kadar yetenekli olursa olsun ve onun kutsal amacı ne kadar yüce olursa olsun, peşinden kimseyi sürükleyemez.’’ şeklinde ifade etmektedir. Bu bağlamda zamanın olgunlaşmasının beklenmesi, karmaşa veya kriz ortamının doğru değerlendirilmesi önemlidir. Trump’ın başkanlık yarışında öne çıkışı yukarıda sayılan nedenlerin tamamlayıcısı olmasından ileri gelmektedir. Son olarak Trump’ın mizacı ve üslubunun Amerika ve kutsal demokratik değerleri adına bir felaket getireceğine inanan kesimler, bu yoğun desteğin nereden zuhur ettiğini ve Trump’ın lider olarak başarı sağlamasının nedenini sıkça tartışıyor. Hoffer’ın liderlikle ilgili düşünceleri bu konuda aydınlatıcıdır: ‘‘Üstün zekaya, asil karaktere ve yaratıcılık yeteneğine sahip olmak ne zaruridir ve hatta ne de arzu edilir. Aranacak olan başlıca nitelikler şunlardır: cüret ve meydan okumaktan zevk almak; demir gibi bir irade; tek ve yegane gerçeğe sahip bulunduğuna dair kesin bir inanç; kaderine ve şansına güven; şiddetli nefret etme yeteneği; mevcut düzeni aşağı görebilmek; insan tabiatını iyi anlayabilmek…’’

   Toparlayacak olursak, Trump’ın şu ana kadarki başarısı terör, kültürel çeşitlilik, ekonomik bunalım, ırkçılık ve şiddet karşısında atomize olmuş bir toplumda tepkisel duruş sergilemesi ve mevcut gidişattan rahatsız olup bunu değiştirmekte kararlı olan kesin inançlıların önüne geçip bayrağı eline almasıdır. Yani kısacası, doğru yer ve zamanda ortaya çıkmış olmasıdır.

  NOT 1: Eric Hoffer’ın Kesin İnançlılar adlı kitabını okumamı tavsiye eden değerli hocam Sn. Ahmet KAVAS’a çok teşekkür ederim.

  NOT 2: Kitabın maalesef yeni basımı yok ve sahaflardan bulmak da gerçekten zor. Eric Hoffer’ın Kesin İnançlılar adlı kitabını okumak isteyenler internetten pdf formatında e-kitap şeklinde temin edebilirler.

Yorum, analiz ve eleştirinin ben'cesi..

Terör Yüzyılı

  

Abdulkadir AKSÖZ

Yirmi birinci yüzyıl uluslararası ilişkileri ve sistemi üzerine bundan bir yüzyıl sonra araştırma yapacak olan bilim insanları büyük bir olasılıkla içinde yaşadığımız yüzyılı ‘‘Terör Yüzyılı’’ olarak adlandıracaklardır. Çalışmalarının merkezini terör olayları ve terör örgütleri üzerinden şekillendirip okuyacaklar ve belki de bu yüzyılı insanlık tarihinin en karanlık dönemlerinden biri olarak hatırlayacaklar. Yaşadığımız çağın içinde fark edemediğimiz büyük çaplı bu terör dalgası, belleklerde oluşturduğu tahribata rağmen gündelik hayatın olağan akışı içerisinde sıradanlaşmaktadır. Zira her kanlı eylem, saldırı ve çatışma haberi, toplumsal değerleri patolojik bir hastalığa sürüklerken tepkisizleşmeyi de bir o kadar arttırmaktadır.

  Sorunun vahameti ortada iken uluslararası aktörlerin terör sorunu ile baş etme konusundaki bir vazo misali, hassas kırılganlığı eli kolu bağlamıştır. Terör konusunun çok boyutlu hesaplarla irdelenmesi ve çözümlenmesi gerektiği üzerinde mutabakata varan tüm uzmanlar çözümün sahaya yansıtılması konusunda başarısız olmaktadırlar. Aşısı bulunamayan bir hastalık gibi tüm dünyayı kuşatan terör, insanlığı postmodern dünyada doğrudan sorgulanır hale getirmiştir.

  Dünya düzeni terörün altını oyduğu ulus devletler aracılığı ile adeta çöküş sürecine girmiştir. Yaşanan halk isyanları, Ortadoğu’nun makus kaderi, dini kendi oportünizmi için sapkın fikirlerle donatan gruplar, halk egemenliği kavramının içinin boşaltılması gibi faktörleri alt alta sıraladığınızda karşınıza belli sonuçlar çıkmaktadır. Her şeyden önce tam manasıyla terörü saf dışı bırakmanın zorluğu görünmektedir. Ülkeler arası savaşın sona erdiği bir düzlemde terör faaliyetlerinin yeni bir savaş konsepti olarak dış politika kartı olarak kullanıldığı bilinmektedir. Terörün tam manasıyla kökünün kurutulduğunun düşünülemeyeceği de bir gerçektir. Zira her an yeni bir model ile ortaya çıkma tehdit unsuru olma riski vardır.

  Terör, yaşadığımız yüzyılda bir korku imparatorluğu kurmayı başarmıştır. Ortak insanlık değerlerini yerle bir eden bu dalga hiçbir kural, hukuk, adab tanımamaktadır. Dünyayı küresel bir köy olarak tanımlayanların terörün kendi eşiklerine bulaşmasını istememeleri çözüm adına katkı sunmamaları dolayısıyla büyük enkazı seyretmektedirler. Suni, hesapsız, hiçbir bilimsel çerçeveye oturmayan fobik histerileri İslam dini ile özdeşleştirenler, Doğu’yu şovenist bir bakışla alttan bakanlar bu enkazın sorumluluğundan kaçmayı elbette daha hesaplı bulmaktadırlar.

   Muhtemelen bir yüzyıl sonra tarih yapraklarında yaşadığımız dönemin siyasi tarihini okuyacak nesiller patlayan bombalar, yaşanan çatışmalar, karaya vuran bedenler, açlıktan ölen insanlığın dramı ile aynı dönemde sanki bütün bunlar hiç olmamış gibi uzaktan seyredenlerin, sefahat içinde yaşayanların derin uçurumunu görecektir. Kim bilir?

   Veya belki onlar da hiç yaşanmamış olarak görecekler olan bitenleri.

   Tıpkı bizlerin dün yaşananları bugün unuttuğumuz gibi..

Yorum, analiz ve eleştirinin ben'cesi..