 |
| Abdulkadir AKSÖZ |
2016 yılının Kasım ayında yapılacak olan
Amerika’daki başkanlık seçiminin en fazla dikkat çeken ismi kuşkusuz Donald
Trump. Söylem ve vaatleriyle Amerikan seçmeninin belli bir bölümünü etkisi
altına almış olan emlak milyarderinin başkan adaylığı konusunda çok şey yazılıp
çizildi. Trump üzerine yapılan bunca yayın ve tezvirata belli bir korku ve
tedirginliğin sebep olduğu aşikardır. Ancak Trump'ın şeytanvari bir kişilik
olarak betimlenmesinin yanında Amerikan hegemonyasını yeniden diriltecek yegane
isim olarak kabul edildiği de söylenmelidir. Başkanlık yarışına böylesi bir
atmosferde giren ABD'deki tabloya Trump ve söylevlerini çepere atarak Amerikan
seçmeninde böylesi bir ismi ve söylevlerini desteklemeye iten faktörleri ve
siyasal duruşlarını ana merkeze taşıyarak bakmaya çalışalım.
Son okuduğum kitaplardan biri Amerikalı toplumbilimci
yazar Eric Hoffer’ın Kesin İnançlılar adlı kitabıydı. Bir tavsiye üzerine
okumam konusunda ısrar edilen bu kitap, kitle hareketlerinin hangi saikler
doğrultusunda ortaya çıktığını kapsamlı bir şekilde irdeleyen ve genel
karakteristik özelliklerini ortaya koyar nitelikte. Kitabı bitirdiğimde beynimin
kıvrımlarında çağrışım yaratan ve etkileşim oluşturan Amerika’daki başkanlık
seçimleri oldu. Bu bağlamda yazının seyri Hoffer’ın kitabındaki fikirler
çerçevesinde Amerikalı seçmen kitlesinin başkanlık yarışındaki davranışlarını
Trump üzerinde neden yoğunlaştırdıkları üzerine olacaktır.
Bir kitle hareketinin büyüyerek tüm ülkeyi
etkisi altına alması kolay bir iş değildir. Amerika’daki başkanlık yarışında
taraflardan biri, ciddi biçimde seçmenin zihninde yerleşik bulunan, gün yüzüne
çıkmamış düşünceleri somutlaştırmış durumda. Öncelikle bu düşüncelerin korku
psikolojisinin nüveleri olduğu unutulmamalı. Peki bu noktaya nasıl gelindi?
Aslında, Amerikan otoriterliğinin bariz bir biçimde şiddetlendiğini
gözlemlemekteyiz. Tehdit algısının bir dinamit gibi seçmenlerin benliğine
işlemesi, tozpembe siyasetçileri oyundan çabuk diskalifiye etti. Sosyal
tabakalaşmadaki ten rengi farklılaşmasından tutun, kültürel ve dinsel
çeşitliliğin yaşamsal bir risk olarak kabul edilmesine kadar istikrar ve güven
bozucu olarak nitelendirilen olgular seçmen davranışlarını yönlendiriyor. Bir
siyasetçinin adeta bir fenomen hale gelmesi Amerikan halkının mevcut durumdan
fazlasıyla rahatsız olmalarıyla eşgüdümlüdür. Hoffer’ın tabiriyle ‘‘şimdiki
zamanın gözden düşürülmesi’’ Amerikan halkına mevcut statükonun tehlikede
olduğu fikri medya, yazar ve birtakım akademisyenlerce bir strateji olarak titizlikle
enjekte ediliyor. Sosyal dönüşümün hızlanması ile ekonomik değişimin baş
göstermesi otoriteryanizmi devreye sokmaktadır. Sosyal düzenin göçmenler ile
çeşitlenmesi ve hiyerarşi yarışındaki rekabetin görünürleşmesi kaotik bir
sürece girildiği şeklinde değerlendirilmektedir.
Korkunun çok boyutlu derinleşmesi,
insanların mevcut yaşam koşullarının altında yeni bir düzene doğru geçildiği
endişesi radikal ve popülist söylemlere olan ilgiyi arttırmıştır. Hayal
kırıklığına uğramış bir toplum içerisinde yeniden eski günlere geri döndürecek,
göçmen akınına dur diyecek ve büyük Amerika’yı canlı kılacak bir lideri ortaya
çıkarmak çok da zor olmamalı. Trump’ı Amerikan siyasetinin merkezine oturtan
konjonktürün kendisidir. Amerikalıların belli bir kesiminin onda bulduğu tek
şey bu korkuları durdurabilecek bir hükümet otoritesi aramalarıyla ilişkilidir.
Amerika’nın tehdit altında olduğunun kesin
inancı siyasi tercihleri doğrudan etkilemektedir. Toplumun aşırı uçları,
siyahileri, Müslümanları, Latinleri, eşcinselleri spesifik olarak aynı
kategoride kabul ederek dışlamakta ve kendisine karşı risk grupları olarak ötekileştirmektedir.
Demografik eğilimlerin dönüşümü Amerikalıları telaşlandırmakta ve ırkçılık ile
yabancı düşmanlığını tetiklemektedir. Özellikle dış düşman faktörü, IŞİD ile
tam manasıyla mücadele edilmediği düşüncesi korkuları pekiştirir niteliktedir.
Tüm bunları alt alta sıraladığınızda karşınıza Trump ve seçim vaatleri çıkıyor.
Trump’ı ve siyasi görüşünü ivedilikle yukarıya taşıyan bu koşulların
varlığıdır. Toplumda ortaya çıkan genel hoşnutsuzluk hali, otoriteryanizme
kayış ve güç temerküzü beklentisi aranılan lider kişiliği sahneye taşımıştır.
Eric Hoffer kitabında bu durumu: ‘‘Şartlar uygun hale gelmediği müddetçe,
potansiyel bir lider ne kadar yetenekli olursa olsun ve onun kutsal amacı ne
kadar yüce olursa olsun, peşinden kimseyi sürükleyemez.’’ şeklinde ifade
etmektedir. Bu bağlamda zamanın olgunlaşmasının beklenmesi, karmaşa veya kriz
ortamının doğru değerlendirilmesi önemlidir. Trump’ın başkanlık yarışında öne
çıkışı yukarıda sayılan nedenlerin tamamlayıcısı olmasından ileri gelmektedir.
Son olarak Trump’ın mizacı ve üslubunun Amerika ve kutsal demokratik değerleri
adına bir felaket getireceğine inanan kesimler, bu yoğun desteğin nereden zuhur
ettiğini ve Trump’ın lider olarak başarı sağlamasının nedenini sıkça
tartışıyor. Hoffer’ın liderlikle ilgili düşünceleri bu konuda aydınlatıcıdır:
‘‘Üstün zekaya, asil karaktere ve yaratıcılık yeteneğine sahip olmak ne
zaruridir ve hatta ne de arzu edilir. Aranacak olan başlıca nitelikler
şunlardır: cüret ve meydan okumaktan zevk almak; demir gibi bir irade; tek ve
yegane gerçeğe sahip bulunduğuna dair kesin bir inanç; kaderine ve şansına
güven; şiddetli nefret etme yeteneği; mevcut düzeni aşağı görebilmek; insan
tabiatını iyi anlayabilmek…’’
Toparlayacak olursak, Trump’ın şu ana
kadarki başarısı terör, kültürel çeşitlilik, ekonomik bunalım, ırkçılık ve
şiddet karşısında atomize olmuş bir toplumda tepkisel duruş sergilemesi ve
mevcut gidişattan rahatsız olup bunu değiştirmekte kararlı olan kesin
inançlıların önüne geçip bayrağı eline almasıdır. Yani kısacası, doğru yer ve
zamanda ortaya çıkmış olmasıdır.
NOT 1: Eric Hoffer’ın Kesin İnançlılar adlı kitabını
okumamı tavsiye eden değerli hocam Sn. Ahmet KAVAS’a çok teşekkür ederim.
NOT 2: Kitabın maalesef yeni basımı yok ve
sahaflardan bulmak da gerçekten zor. Eric Hoffer’ın Kesin İnançlılar adlı
kitabını okumak isteyenler internetten pdf formatında e-kitap şeklinde temin
edebilirler.
Yorum, analiz ve eleştirinin ben'cesi..
